01 wrzesień 2026
87. ROCZNICA WYBUCHU II WOJNY ŚWIATOWEJ
„Nie wywołaliśmy tej wojny i nie chcieliśmy jej. Została nam narzucona. Będzie to wojna o całe jutro świata. Są tylko dwie drogi rozwojowe: albo podporządkować się Trzeciej Rzeszy w jej planach hegemonii, albo złamanie tych planów i ocalenie zarazem wolności narodów, wolności ludów i wolności ludu. Weszliśmy na drogę drugą. To jest Polski dziejowy szlak”
- Mieczysław Niedziałkowski, polski polityk i działacz ruchu oporu
1 września 1939 roku wojska niemieckie dokonały inwazji na Polskę, co zapoczątkowało II wojnę światową - największy i najbardziej krwawy konflikt zbrojny w dziejach ludzkości. Ofensywa III Rzeszy rozpoczęła się o godzinie 4:45 ostrzałem Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przez niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein”.
Niemal równocześnie niemieckie lotnictwo rozpoczęło naloty na polskie miasta. Jednym z pierwszych zaatakowanych miejsc był Wieluń, położony około 20 kilometrów od ówczesnej granicy polsko-niemieckiej. W wyniku bombardowań znaczna część miasta legła w gruzach. Szacuje się, że zniszczeniu uległo około 70% jego zabudowy, a liczba ofiar mogła sięgnąć nawet 1200 osób.
Skutki niemieckiej agresji bardzo szybko dotknęły również Chęciny. Miasto zostało zbombardowane, a następnie zajęte przez oddziały 2 Dywizji Lekkiej Wehrmachtu. Okupanci wprowadzili własną administrację, ustanawiając władze miejskie podporządkowane niemieckiemu aparatowi okupacyjnemu. Utworzono także areszt prewencyjny oraz posterunek Polnische Polizei, czyli tzw. Policji Granatowej. Chęciny zostały włączone do powiatu kieleckiego należącego do dystryktu radomskiego Generalnego Gubernatorstwa.
Lata niemieckiej okupacji były dla mieszkańców Chęcin i okolic czasem terroru, represji i prześladowań. Tragiczne wydarzenia dotknęły zarówno ludność polską, jak i żydowską. Do najważniejszych z nich należały m.in. likwidacja chęcińskiego getta w 1942 roku oraz pacyfikacje przeprowadzone w 1944 roku w Chęcinach i Wolicy.
Niemiecka polityka okupacyjna zmierzała nie tylko do podporządkowania ludności, lecz także do wyniszczenia polskiego społeczeństwa oraz jego kultury i dziedzictwa. Grabiono i niszczono zabytki oraz dzieła sztuki. Zniszczenia nie ominęły również Zamku Królewskiego w Chęcinach – kamień z ruin warowni wykorzystywano jako materiał do utwardzania dróg, powodując dalszą degradację zabytku.
Choć zakończenie II wojny światowej oznaczało klęskę III Rzeszy, dla Polski zwycięstwo miało gorzki wymiar. Kraj poniósł ogromne straty ludzkie i materialne, a po wojnie nie odzyskał pełnej suwerenności, znajdując się w strefie wpływów ZSRR. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej liczba polskich ofiar wojny wyniosła od 5,6 do 5,8 miliona osób, czyli ponad 17% przedwojennej ludności kraju. Wiele miast zostało częściowo lub niemal całkowicie zniszczonych, a państwo polskie utraciło suwerenność na kolejne dziesięciolecia. Straty terytorialne wyniosły około 20% powierzchni Polski w stosunku do granic sprzed wojny. Skala tych strat pokazuje, jak wielką tragedią dla Polski i jej mieszkańców była II wojna światowa.
Rocznica wybuchu II wojny światowej jest okazją do przypomnienia wydarzeń, które na zawsze zmieniły historię Polski, Europy i świata. To również czas pamięci o milionach ofiar wojny oraz o tych, którzy walczyli w obronie ojczyzny, często płacąc za to najwyższą cenę.
Łukasz Woś
Centrum Informacji Turystycznej i Historycznej w Chęcinach
28 sierpień 2026
Święto Lotnictwa Polskiego
Na dzień 28 sierpnia przypada Święto Lotnictwa Polskiego, zarówno wojskowego, jak i cywilnego. Termin ten nie jest przypadkowy – upamiętnia zwycięstwo Franciszka Żwirki i Stefana Wigury w Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge, które odbyły się w 1932 roku w Berlinie.
W obecnej formie święto zostało ustanowione w 1993 roku na mocy decyzji Ministra Obrony Narodowej, podpisanej przez prezydenta Lecha Wałęsę. Jego historia jest jednak znacznie dłuższa, a termin obchodów na przestrzeni lat kilkukrotnie ulegał zmianie.
Początki święta sięgają 1919 roku. Obchodzono je wówczas jako Dzień Lotnictwa Polskiego, a jego data – 5 listopada – nawiązywała do rocznicy pierwszego lotu bojowego polskiego samolotu wojskowego z 1918 roku. Maszyna wystartowała ze Lwowa, a jej załogę stanowili porucznik pilot Stefan Bastyr oraz porucznik obserwator Janusz de Beaurain, późniejsi kawalerowie Orderu Virtuti Militari.
Od 11 listopada 1932 roku, na mocy decyzji marszałka Józefa Piłsudskiego, zmieniono zarówno nazwę, jak i datę święta lotników. Od tego momentu Święto Lotnictwa Polskiego obchodzono 11 listopada, a więc tego samego dnia co późniejsze Święto Niepodległości. Nie był to jednak koniec zmian – w następnych dziesięcioleciach termin obchodów jeszcze kilkukrotnie przenoszono, zanim ostatecznie ustalono obowiązującą dziś datę 28 sierpnia.
Dzieje polskiego lotnictwa, a szczególnie lotnictwa wojskowego, obfitują w liczne chlubne wydarzenia. Od wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, poprzez kampanię wrześniową 1939 roku i bitwę o Anglię, aż po ostatnie dni II wojny światowej polscy piloci walczyli o wolną i niepodległą Polskę. Ich odwaga, umiejętności i poświęcenie zapisały się na trwałe w historii.
Gmina Chęciny również posiada własny, ważny rozdział w dziejach polskiego lotnictwa, związany z działalnością Szkoły Szybowcowej w Polichnie. Placówka powstała w 1932 roku. Rok później, dzięki połączeniu środowisk szybowcowych Pińczowa i Polichna, została przekształcona w Szkołę Szybowcową LOPP Polichno–Pińczów im. gen. Leona Berbeckiego.
Była ona elitarnym ośrodkiem szkoleniowym i dumą regionu, a wielu jej absolwentów wykorzystało zdobyte tam umiejętności podczas walk w czasie II wojny światowej. Niestety, w jej trakcie niemal całe zaplecze techniczne szkoły zostało zniszczone przez Niemców. Jej działalność wznowiono po wojnie, w 1946 roku, jednak placówka funkcjonowała tylko do 1959 roku, prawdopodobnie z powodu problemów związanych z wykupem gruntów potrzebnych do dalszego uprawiania szybownictwa.
Pomimo likwidacji szkoły pamięć o niej oraz o jej absolwentach pozostaje żywa. W miejscu, w którym działała, od 1992 roku znajduje się Pomnik Lotników, przedstawiający mitycznego Ikara. Każdego roku we wrześniu Gmina Chęciny organizuje w tym miejscu uroczystości patriotyczne poświęcone pamięci lotników walczących i poległych podczas II wojny światowej. Obchodom towarzyszą pokazy lotnicze oraz inne wydarzenia związane z tradycjami lotniczymi.
Uroczystości uświetnia również Mszą Świętą za poległych oraz występy dzieci i młodzieży ze Szkoły Podstawowej w Polichnie, której patronem jest gen. Stanisław Skalski. Był on jednym z pilotów odbywających szkolenie w Szkole Szybowcowej w Polichnie, a później zasłynął jako jeden z najwybitniejszych polskich lotników okresu II wojny światowej. Za swoje zasługi został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari.
Łukasz Woś
Centrum Informacji Turystycznej i Historycznej Gminy Chęciny
15 sierpień 2026
15 SIERPNIA – ŚWIĘTO WOJSKA POLSKIEGO
15 sierpnia obchodzimy Święto Wojska Polskiego. Data ta nie została wybrana przypadkowo – upamiętnia zwycięstwo Wojska Polskiego w Bitwie Warszawskiej w 1920 roku. Starcie to, będące jednym z najważniejszych wydarzeń wojny polsko-bolszewickiej, miało ogromne znaczenie nie tylko dla odrodzonej Rzeczypospolitej, lecz także dla sytuacji politycznej w całej Europie.
106 lat temu na przedpolach Warszawy rozegrała się bitwa, w której Wojsko Polskie powstrzymało ofensywę Armii Czerwonej. Zwycięstwo pozwoliło obronić odzyskaną zaledwie dwa lata wcześniej niepodległość i zahamowało dalszy marsz bolszewików na zachód. Brytyjski dyplomata i pisarz lord Edgar Vincent D’Abernon zaliczył później Bitwę Warszawską do najważniejszych starć w dziejach świata, podkreślając jej znaczenie dla europejskiej cywilizacji.
Po zakończeniu I wojny światowej sytuacja w Europie Środkowo-Wschodniej pozostawała niezwykle niestabilna. Wojska niemieckie wycofywały się z terenów położonych na wschodzie, obejmujących m.in. obszary dzisiejszej Ukrainy, Białorusi i państw bałtyckich. W ich miejsce wkraczała Armia Czerwona. Bolszewicy, którzy kilka lat wcześniej przejęli władzę w Rosji, dążyli do rozszerzenia rewolucji na kolejne państwa Europy. Na drodze tych planów znalazła się odrodzona Polska, która po 123 latach zaborów ponownie pojawiła się na mapie Europy.
Wojna polsko-bolszewicka toczyła się w latach 1919–1921. Latem 1920 roku Armia Czerwona prowadziła ofensywę na dwóch głównych kierunkach. Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego nacierał w stronę Warszawy, natomiast Front Południowo-Zachodni Aleksandra Jegorowa prowadził działania w kierunku Lwowa i Galicji Wschodniej.
Rozdzielenie sił radzieckich zostało skutecznie wykorzystane przez polskie dowództwo, które przygotowało plan kontruderzenia. Decydujące walki pod Warszawą rozegrały się w połowie sierpnia 1920 roku. Wojska Tuchaczewskiego nacierały na stolicę przede wszystkim od północy i północnego wschodu. Polacy bronili dostępu do Warszawy, jednocześnie przygotowując uderzenie znad Wieprza. Plan operacji opracowało polskie Naczelne Dowództwo z Józefem Piłsudskim na czele oraz przy istotnym udziale szefa Sztabu Generalnego gen. Tadeusza Rozwadowskiego.
16 sierpnia rozpoczęło się polskie kontruderzenie znad Wieprza. Wojska polskie uderzyły w słabo zabezpieczoną flankę i tyły sił Tuchaczewskiego, zmuszając Armię Czerwoną do odwrotu. Część jej oddziałów została rozbita, inne wycofały się na wschód, a część przekroczyła granicę Prus Wschodnich, gdzie została internowana.
Zwycięstwo pod Warszawą całkowicie zmieniło sytuację na froncie i pozwoliło Polakom przejąć inicjatywę. Nie oznaczało ono jednak końca wojny. We wrześniu 1920 roku doszło do kolejnego wielkiego starcia – bitwy nad Niemnem, zakończonej następnym zwycięstwem Wojska Polskiego. Sukcesy te ostatecznie przekreśliły możliwość wznowienia przez Armię Czerwoną ofensywy na Warszawę.
Wojna zakończyła się podpisaniem 18 marca 1921 roku traktatu ryskiego pomiędzy Polską a Rosją i Ukrainą Radziecką. Pokój ustalał m.in. przebieg wschodniej granicy II Rzeczypospolitej, która w zasadniczym kształcie przetrwała do wybuchu II wojny światowej.
Bitwa Warszawska stała się jednym z najważniejszych symboli odrodzonego państwa polskiego i jego sił zbrojnych. Na pamiątkę zwycięskich walk z sierpnia 1920 roku właśnie 15 sierpnia obchodzimy dziś Święto Wojska Polskiego – dzień poświęcony żołnierzom oraz pamięci o tych, którzy walczyli w obronie niepodległości Rzeczypospolitej.
Łukasz Woś,
Centrum informacji Turystycznej i Historycznej Gminy Chęciny
