15 sierpnia obchodzimy Święto Wojska Polskiego. Data ta nie została wybrana przypadkowo – upamiętnia zwycięstwo Wojska Polskiego w Bitwie Warszawskiej w 1920 roku. Starcie to, będące jednym z najważniejszych wydarzeń wojny polsko-bolszewickiej, miało ogromne znaczenie nie tylko dla odrodzonej Rzeczypospolitej, lecz także dla sytuacji politycznej w całej Europie.
106 lat temu na przedpolach Warszawy rozegrała się bitwa, w której Wojsko Polskie powstrzymało ofensywę Armii Czerwonej. Zwycięstwo pozwoliło obronić odzyskaną zaledwie dwa lata wcześniej niepodległość i zahamowało dalszy marsz bolszewików na zachód. Brytyjski dyplomata i pisarz lord Edgar Vincent D’Abernon zaliczył później Bitwę Warszawską do najważniejszych starć w dziejach świata, podkreślając jej znaczenie dla europejskiej cywilizacji.
Po zakończeniu I wojny światowej sytuacja w Europie Środkowo-Wschodniej pozostawała niezwykle niestabilna. Wojska niemieckie wycofywały się z terenów położonych na wschodzie, obejmujących m.in. obszary dzisiejszej Ukrainy, Białorusi i państw bałtyckich. W ich miejsce wkraczała Armia Czerwona. Bolszewicy, którzy kilka lat wcześniej przejęli władzę w Rosji, dążyli do rozszerzenia rewolucji na kolejne państwa Europy. Na drodze tych planów znalazła się odrodzona Polska, która po 123 latach zaborów ponownie pojawiła się na mapie Europy.
Wojna polsko-bolszewicka toczyła się w latach 1919–1921. Latem 1920 roku Armia Czerwona prowadziła ofensywę na dwóch głównych kierunkach. Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego nacierał w stronę Warszawy, natomiast Front Południowo-Zachodni Aleksandra Jegorowa prowadził działania w kierunku Lwowa i Galicji Wschodniej.
Rozdzielenie sił radzieckich zostało skutecznie wykorzystane przez polskie dowództwo, które przygotowało plan kontruderzenia. Decydujące walki pod Warszawą rozegrały się w połowie sierpnia 1920 roku. Wojska Tuchaczewskiego nacierały na stolicę przede wszystkim od północy i północnego wschodu. Polacy bronili dostępu do Warszawy, jednocześnie przygotowując uderzenie znad Wieprza. Plan operacji opracowało polskie Naczelne Dowództwo z Józefem Piłsudskim na czele oraz przy istotnym udziale szefa Sztabu Generalnego gen. Tadeusza Rozwadowskiego.
16 sierpnia rozpoczęło się polskie kontruderzenie znad Wieprza. Wojska polskie uderzyły w słabo zabezpieczoną flankę i tyły sił Tuchaczewskiego, zmuszając Armię Czerwoną do odwrotu. Część jej oddziałów została rozbita, inne wycofały się na wschód, a część przekroczyła granicę Prus Wschodnich, gdzie została internowana.
Zwycięstwo pod Warszawą całkowicie zmieniło sytuację na froncie i pozwoliło Polakom przejąć inicjatywę. Nie oznaczało ono jednak końca wojny. We wrześniu 1920 roku doszło do kolejnego wielkiego starcia – bitwy nad Niemnem, zakończonej następnym zwycięstwem Wojska Polskiego. Sukcesy te ostatecznie przekreśliły możliwość wznowienia przez Armię Czerwoną ofensywy na Warszawę.
Wojna zakończyła się podpisaniem 18 marca 1921 roku traktatu ryskiego pomiędzy Polską a Rosją i Ukrainą Radziecką. Pokój ustalał m.in. przebieg wschodniej granicy II Rzeczypospolitej, która w zasadniczym kształcie przetrwała do wybuchu II wojny światowej.
Bitwa Warszawska stała się jednym z najważniejszych symboli odrodzonego państwa polskiego i jego sił zbrojnych. Na pamiątkę zwycięskich walk z sierpnia 1920 roku właśnie 15 sierpnia obchodzimy dziś Święto Wojska Polskiego – dzień poświęcony żołnierzom oraz pamięci o tych, którzy walczyli w obronie niepodległości Rzeczypospolitej.
Łukasz Woś,
Centrum informacji Turystycznej i Historycznej Gminy Chęciny
