„Nie wywołaliśmy tej wojny i nie chcieliśmy jej. Została nam narzucona. Będzie to wojna o całe jutro świata. Są tylko dwie drogi rozwojowe: albo podporządkować się Trzeciej Rzeszy w jej planach hegemonii, albo złamanie tych planów i ocalenie zarazem wolności narodów, wolności ludów i wolności ludu. Weszliśmy na drogę drugą. To jest Polski dziejowy szlak”
- Mieczysław Niedziałkowski, polski polityk i działacz ruchu oporu
1 września 1939 roku wojska niemieckie dokonały inwazji na Polskę, co zapoczątkowało II wojnę światową - największy i najbardziej krwawy konflikt zbrojny w dziejach ludzkości. Ofensywa III Rzeszy rozpoczęła się o godzinie 4:45 ostrzałem Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przez niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein”.
Niemal równocześnie niemieckie lotnictwo rozpoczęło naloty na polskie miasta. Jednym z pierwszych zaatakowanych miejsc był Wieluń, położony około 20 kilometrów od ówczesnej granicy polsko-niemieckiej. W wyniku bombardowań znaczna część miasta legła w gruzach. Szacuje się, że zniszczeniu uległo około 70% jego zabudowy, a liczba ofiar mogła sięgnąć nawet 1200 osób.
Skutki niemieckiej agresji bardzo szybko dotknęły również Chęciny. Miasto zostało zbombardowane, a następnie zajęte przez oddziały 2 Dywizji Lekkiej Wehrmachtu. Okupanci wprowadzili własną administrację, ustanawiając władze miejskie podporządkowane niemieckiemu aparatowi okupacyjnemu. Utworzono także areszt prewencyjny oraz posterunek Polnische Polizei, czyli tzw. Policji Granatowej. Chęciny zostały włączone do powiatu kieleckiego należącego do dystryktu radomskiego Generalnego Gubernatorstwa.
Lata niemieckiej okupacji były dla mieszkańców Chęcin i okolic czasem terroru, represji i prześladowań. Tragiczne wydarzenia dotknęły zarówno ludność polską, jak i żydowską. Do najważniejszych z nich należały m.in. likwidacja chęcińskiego getta w 1942 roku oraz pacyfikacje przeprowadzone w 1944 roku w Chęcinach i Wolicy.
Niemiecka polityka okupacyjna zmierzała nie tylko do podporządkowania ludności, lecz także do wyniszczenia polskiego społeczeństwa oraz jego kultury i dziedzictwa. Grabiono i niszczono zabytki oraz dzieła sztuki. Zniszczenia nie ominęły również Zamku Królewskiego w Chęcinach – kamień z ruin warowni wykorzystywano jako materiał do utwardzania dróg, powodując dalszą degradację zabytku.
Choć zakończenie II wojny światowej oznaczało klęskę III Rzeszy, dla Polski zwycięstwo miało gorzki wymiar. Kraj poniósł ogromne straty ludzkie i materialne, a po wojnie nie odzyskał pełnej suwerenności, znajdując się w strefie wpływów ZSRR. Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej liczba polskich ofiar wojny wyniosła od 5,6 do 5,8 miliona osób, czyli ponad 17% przedwojennej ludności kraju. Wiele miast zostało częściowo lub niemal całkowicie zniszczonych, a państwo polskie utraciło suwerenność na kolejne dziesięciolecia. Straty terytorialne wyniosły około 20% powierzchni Polski w stosunku do granic sprzed wojny. Skala tych strat pokazuje, jak wielką tragedią dla Polski i jej mieszkańców była II wojna światowa.
Rocznica wybuchu II wojny światowej jest okazją do przypomnienia wydarzeń, które na zawsze zmieniły historię Polski, Europy i świata. To również czas pamięci o milionach ofiar wojny oraz o tych, którzy walczyli w obronie ojczyzny, często płacąc za to najwyższą cenę.
Łukasz Woś
Centrum Informacji Turystycznej i Historycznej w Chęcinach
